Κρήτη: Προξενιό και γάμος στα παλιά χρόνια: Ήθη, έθιμα και ο ρόλος του προξενητή τη δεκαετία του 1930

Στο παλιό Μαλεβίζι της δεκαετίας του 1930, ο γάμος και το προξενιό ακολουθούσαν αυστηρούς κανόνες

Στο Μαλεβίζι της δεκαετίας του 1930, οι κοινωνικές σχέσεις διέπονταν από την τιμή και μία αυστηρή ηθική. Υπήρχε μία αόρατη γραμμή διαχωρισμού μεταξύ ανδρών και γυναικών, όχι μόνο στις κοινωνικές εκδηλώσεις, αλλά και στον τρόπο σκέψης. Οι νέοι απέφευγαν να βρίσκονται σε χώρους όπου υπήρχαν άγνωστες κοπέλες, ώστε να μην προκαλέσουν σχόλια.

Παρ’ όλα αυτά, η καρδιά δεν έπαυε να χτυπά με τον ίδιο τρόπο. Οι έρωτες γεννιόντουσαν σιωπηλά, μέσα από κλεφτά βλέμματα και χαμηλωμένα μάτια.

Ο ρόλος του προξενητή στην ένωση

Όταν ένας νέος επιθυμούσε μία κοπέλα, δεν τολμούσε να την πλησιάσει. Η διαδικασία απαιτούσε την εύρεση ενός «ηστάμενου» ανθρώπου, ώριμου και σεβαστού, ο οποίος αναλάμβανε τον ρόλο του προξενητή. Ο προξενητής επισκεπτόταν το σπίτι της κοπέλας και παρουσίαζε την πρόταση ως δική του ιδέα, ώστε να μην θεωρηθεί ταπεινωτικό για την οικογένεια σε περίπτωση που αυτή απορριπτόταν.

Εάν το προξενιό γάμος παλιό Μαλεβίζι ολοκληρωνόταν με επιτυχία, άνοιγε ο δρόμος για τον αρραβώνα.

Η μεγάλη γιορτή του αρραβώνα

Ο αρραβώνας αποτελούσε μία μεγάλη χαρά και γιορτή στο παλιό Μαλεβίζι. Ο γαμπρός έφτανε στο σπίτι της νύφης συνοδευόμενος από δεκαπέντε με είκοσι δικούς του ανθρώπους. Αφού προσφερόταν κέρασμα, ο πατέρας του γαμπρού φώναζε τον πατέρα της νύφης και τον ρωτούσε επίσημα:

«Έλα ’πα συμπέθερε, απού θέλω να σε ρωτήξω. Το κοπέλι μας έφερνε τση κοπελιάς σας ένα δαχτυλιδάκι, είναι με τη βουλή σας να το κρατήξει;»

Η απάντηση ήταν τελετουργική: «Με τη βουλή μας και με την ευκή μας, συμπέθερε!». Αμέσως ακολουθούσαν πυροβολισμοί για να μάθει το χωριό τα ευχάριστα νέα. Οι καλεσμένοι πρόσφεραν «χαρίσματα», δηλαδή χρυσά ή χρήματα, και το γλέντι διαρκούσε τρεις ημέρες, γεμάτο με τραγούδια, ρακές και χορό.

Μετά τον αρραβώνα, ο γαμπρός μπορούσε να επισκέπτεται τη νύφη, αλλά πάντοτε με την παρουσία συγγενή της, του λεγόμενου «βλεπάτορα». Ακόμη και μεταξύ αρραβωνιασμένων, ένα φιλί θεωρούνταν «απαγορευμένος καρπός».

Γαμήλια πομπή και αντιχαρά

Όταν πλησίαζε η ώρα του γάμου, το Μαλεβίζι σείονταν από τραγούδια και χορούς. Οι μεγάλες γαμήλιες τελετές διαρκούσαν ακόμα και μία ολόκληρη εβδομάδα, με τον ήχο της λύρας να μην σταματά στιγμή.

Η πομπή που πήγαινε να πάρει τη νύφη ήταν το πιο περήφανο θέαμα. Μπροστά πήγαινε ο σημαιοφόρος, ακολουθούσε ο παπάς και οι τραγουδιστάδες που έψελναν τα «τραγούδια της στράτας». Στο σπίτι της νύφης, οι συγγενείς υποδέχονταν τους καλεσμένους με τραπέζι και ρακή.

Μετά τη στέψη, η νύφη μοίραζε πετσέτες στους συγγενείς του γαμπρού και «πατητά», δηλαδή παραδοσιακές κουλούρες. Τις επόμενες μέρες ακολουθούσε η «αντιχαρά», μία μικρή γιορτή κατά την οποία η οικογένεια της νύφης επισκεπτόταν το νέο ζευγάρι, για να το ευχηθεί και να το ενισχύσει στο νέο του ξεκίνημα.

Δράμα και πειράγματα

Δεν έλειπαν, βέβαια, και οι ιστορίες με έντονο δράμα. Σημειώνονταν απαγωγές, άλλες βίαιες και άλλες «εκούσιες», όταν οι νέοι είχαν κρυφή αγάπη, αλλά οι οικογένειες είχαν αντιρρήσεις.

Υπήρξαν και φορές που ο προξενητής περιέγραφε μία κοπέλα με μεγάλη χάρη, αλλά στον γάμο έβρισκαν άλλη. Τότε, έπεφταν μαντινάδες και πειράγματα, ώστε το κακό να ξορκιστεί με χιούμορ και κρασί.

Το προξενιό και ο γάμος στο παλιό Μαλεβίζι αποτελούσαν μία υπόθεση τιμής, κοινωνικού σεβασμού και οικογενειακής περηφάνιας. Κάθε βήμα ήταν τελετουργικό, γεμάτο συμβολισμούς και ευχές. Ήταν η εποχή που ο λόγος του ανθρώπου είχε βαρύτητα.

Πηγή:maleviziotis.gr